"Ο Χαρταετός" της Αθηνάς Κακούρη

Διαβάζω στο οπισθόφυλλο:

Στην Αθήνα του 1871, όπου μόλις έχουν αρχίσει οι δίκες για τη σφαγή στο Δήλεσι, γιορτάζονται τα πενήντα χρόνια από την Επανάσταση και η πατριωτική έξαρση κορυφώνεται με την άφιξη του σκηνώματος του Πατριάρχη Γρηγορίου του Ε'. (.....) Σ' αυτή την πόλη κινούνται τα πρόσωπα του μυθιστορήματος ζώντας, υποφέροντας ή εκμεταλλευόμενα μια γενικευμένη κρίση που δεν περιορίζεται στα Λαυρεωτικά.

Ο "Χαρταετός" είναι ένα ιστορικό μυθιστόρημα που αναφέρεται κυρίως σε τρία χαρακτηριστικά γεγονότα της εποχής γύρω από το 1870: τα Λαυρεωτικά, τη σφαγή στο Δήλεσι και το δυστύχημα της "Αμφιτρίτης".  Τα γεγονότα αυτά σημάδεψαν την πολιτική και κοινωνική ζωή των Νεοελλήνων και προδίκασαν λίγο ως πολύ το μέλλον της Ελλάδας στερώντας, κατά πως φαίνεται, μελλοντικές επιχειρηματικές επενδύσεις και γενικότερα προκαλώντας έλλειμμα εμπιστοσύνης από την πλευρά των Ευρωπαίων προς το νέο κράτος που είχε ανάγκη συνεχούς στήριξης όντας ήδη καταχρεωμένο και πολιτικά αποπροσανατολισμένο.

Δεν είμαι σε θέση να γνωρίζω αν η συγκεκριμένη ιστορική περίοδος διδάσκεται σήμερα στα σχολεία αλλά αν δεν συμβαίνει αυτό, σίγουρα είναι μεγάλη παράλειψη.  Διαβάζοντας το "Χαρταετό" είχα την εντύπωση ότι ζω την ίδια ιστορία 140 χρόνια μετά!  Βαθιά κρίση διαπερνούσε και τότε τη μικρή -γεωγραφικά- Ελλάδα.  Οι πολιτικοί και τα κόμματα εναλλάσσονταν στην εξουσία χωρίς πρόγραμμα και όραμα για το παρόν και το μέλλον της χώρας.  Ο χρηματισμός, το ρουσφέτι, η εξαπάτηση, ο φθόνος και η άμετρη φιλοδοξία ήσαν οι κυρίαρχοι παρονομαστές της πολιτικής ζωής.  Απ' την άλλη πλευρά η φτώχεια και η μιζέρια διαπερνούσαν την ελληνική κοινωνία.

Η αξία λοιπόν του μυθιστορήματος είναι κατά τη γνώμη μου η λεπτομερής περιγραφή των γεγονότων και της περιρρέουσας ατμόσφαιρας πενήντα χρόνια μετά την Ελληνική Επανάσταση.  Η συγγραφέας φαίνεται να έχει μελετήσει βαθιά το αντικείμενό της βασιζόμενη σε αξιόπιστες πηγές.  Θεωρώ επίσης πετυχημένη την απόδοση των ιδιόμορφων ελληνικών που μιλούσε η ανώτερη τάξη των Αθηναίων και ομογενών.

Αλλά:

Η ιδιαίτερη προσπάθεια της συγγραφέως δεν φαίνεται να επαρκεί για τη δημιουργία ενός καλού μυθιστορήματος. Γίνεται κουραστική η συνεχής ανάλυση των ίδιων ιστορικών γεγονότων καθ' όλη τη διάρκεια του έργου. Πως αλλιώς θα γέμιζαν 544 ολόκληρες σελίδες;  Η καθημερινότητα των ηρώων πίσω από τα ιστορικά γεγονότα δεν παρουσιάζει κανένα ιδιαίτερο ενδιαφέρον, εντυπωσιάζουν μάλιστα με τη ρηχότητά τους, είναι αντιφατικοί, όπως για παράδειγμα ο Θανάσης Βαλαώρας που αρχικά εμφανίζεται μαχητικός, φουλ ερωτευμένος και στο τέλος ξεφουσκώνει σαν μπαλόνι... Το μελό "δίνει και παίρνει" τακτικά.  Είμαι πεπεισμένη ότι το 1/3 του βιβλίου θα μπορούσε κάλλιστα να μην υπάρχει βελτιώνοντας έτσι κατά πολύ το τελικό αποτέλεσμα.

Εκδόθηκε το 2002 από το ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟ ΤΗΣ "ΕΣΤΙΑΣ".

Σάββατο του Ιαν Μακ Γιούαν

Προσπαθώντας να διαβάσω σύγχρονη, ξένη λογοτεχνία, η οποία όμως να μην μου βαρύνει καλοκαιριάτικα το στομάχι, διότι "summertime and the living is easy", έπεσα πάνω σ' αυτό το βιβλίο, το οποίο αποδείχτηκε τελικά πολύ συμπαθητικό.

Περιληπτικά να πω ότι ο αφηγητής εξιστορεί τα συμβάντα της ζωής ενός Άγγλου νευροχειρουργού, του Χένρυ Περόουν, ένα δεδομένο Σάββατο από πολύ νωρίς το πρωί μέχρι το πρωινό της επόμενης μέρας. Τόπος Λονδίνο. Χρονικά βρισκόμαστε στα χρόνια μετά το τρομοκρατικό χτύπημα στους δίδυμους πύργους της Νέας Υόρκης και ο προβληματισμός για το νέο πρόσωπο του κόσμου που θα ζήσει η ανθρωπότητα είναι φανερός. Ο Χένρυ Περόουν στα 48 του, έχει ήδη μια πετυχημένη καριέρα και οικογένεια, ζει σε ένα ανακαινισμένο παλιό εγγλέζικο μέγαρο στο Λονδίνο και οδηγεί μια ακριβή Mercedes.  Διακοπές κάνει σε έναν πύργο στη Νότια Γαλλία.  Ο "τυχερός", κατά πολλούς, αυτός άνθρωπος έρχεται το συγκεκριμένο Σάββατο κατά πρόσωπο  με τη λιγότερο ευχάριστη πλευρά της ζωής: ένα φλεγόμενο αεροπλάνο που καταλήγει στο Χίθροου ανοίγει τη μέρα του, ένα αυτοκινητιστικό ατύχημα, μια χαμένη παρτίδα σκουός, η επίσκεψη στη μάνα του που δεν τον αναγνωρίζει πια λόγω αλτζχάιμερ και τέλος η επίθεση κακοποιών στο σπίτι του. 

Όλα αυτά δεν περιγράφονται ξερά για να γεμίσουν τις σελίδες του βιβλίου.  Ο Μακ Γιούαν  διερευνά τον σύγχρονο κόσμο και έρχεται αντιμέτωπος με τις αντιφάσεις του τόσο σε πολιτικό όσο και κοινωνικό επίπεδο ανοίγοντας ταυτόχρονα πολλά θέματα: την τρομοκρατία και τον αγώνα εναντίον της, την εξάπλωση του μουσουλμανικού στοιχείου παγκοσμίως και τη στάση Ευρώπης και Αμερικής, τη σημασία της οικογένειας σε ένα κόσμο που αλλάζει συνεχώς και απειλεί τις έννοιες της ισότητας, του σεβασμού και της ειρήνης.  Η ουσία της ζωής για τον συγγραφέα βρίσκεται στα απλά πράγματα όπως η μουσική και η ποίηση, με τα οποία ασχολούνται τα παιδιά του Περόουν.

Έχοντας κάνει δίχρονη έρευνα πάνω σε θέματα νευροχειρουργικής, ο Μακ Γιούαν αποδίδει πολύ λεπτομερειακά πτυχές της καθημερινότητας ενός νευροχειρουργού που έρχεται σε επαφή με ακραία, για τον υπόλοιπο κόσμο, περιστατικά ασθενών. Η πρόοδος της ιατρικής και η ελπίδα για μεγαλύτερες ανακαλύψεις προβάλλονται ως τα στοιχεία εκείνα που γεννούν τις μεγαλύτερες ελπίδες για την κατανόηση του εαυτού μας και του κόσμου που μας περιβάλλει.

Στα μείον του μυθιστορήματος μια σχετική φλυαρία (ιδιαίτερα στη σκηνή που περιγράφει τις παρτίδες σκουός που παίζει ο Περόουν με το φίλο του) και ίσως την (αναμενόμενη) επίθεση στο σπίτι του Περόουν που ήταν ελαφρώς γλυκανάλατη.

Για πρόλογο του βιβλίου του, ο Μακ Γιούαν έχει επιλέξει ένα απόσπασμα από τον "Χέρτζογκ" του Σάουλ Μπέλλοου, το οποίο είχε προφανώς στο μυαλό του όταν έγραφε το "Σάββατο". Με συμπυκνωμένο λόγο ο Μπέλλοου αποδίδει το 1964 τις συνθήκες ζωής του σύγχρονου ανθρώπου: 

Δηλαδή, για παράδειγμα; Να, για παράδειγμα, το τι σημαίνει να είσαι άντρας. Σε μια πόλη. Σ' έναν αιώνα. Σε μια μεταβατική φάση, Σε μια μάζα. Μετασχηματιζόμενος από την επιστήμη. Κάτω από μια οργανωμένη εξουσία. Υφιστάμενος τρομακτικούς ελέγχους και περιορισμούς. Σε συνθήκες που δημιουργούνται απ' τη μηχανοποίηση. Μετά την αποτυχία των ριζοσπαστικών ελπίδων.  Σε μια κοινωνία που δεν αποτελεί μια κοινότητα ανθρώπων και που υποτιμά και υποβιβάζει το άτομο. Όπου η αυξανόμενη δύναμη των αριθμών έχει καταντήσει τον άνθρωπο ασήμαντο και περιφρονητέο. (...) Και την ίδια ώρα η πίεση των ανθρώπινων εκατομμυρίων που έχουν ανακαλύψει το τι μπορούν να κάνουν οι συντονισμένες προσπάθειες και η συλλογική σκέψη. (...) Κι εσύ μπορείς να αρνηθείς σ' όλα αυτά τα εκατομμύρια το δικαίωμα να υπάρχουν; Μπορείς να τους ζητάς να δουλεύουνε και να πεινάνε, ενώ εσύ κάθεσαι κι απολαμβάνεις τις υψηλές Αξίες κάποιου παλιού καλού καιρού; Εσύ - εσύ ο ίδιος, είσαι τέκνο αυτής της μάζας και αδελφός των υπολοίπων. (...)

Εκδόσεις Νεφέλη, Μετάφραση: Μαρία Γεωργουσοπούλου

Τίτλος πρωτότυπου: "Saturday" από τον Ian Mc Ewan, 2005

Επικίνδυνες Μαγειρικές του Ανδρέα Στάικου

Οι "Επικίνδυνες Μαγειρικές" είναι ένα αληθινά μικρό και χαριτωμένο, μινιόν κατά τους Γάλλους, μυθιστόρημα (ο Στάικος έχει μεγάλη μεταφραστική εμπειρία με Γάλλους κλασσικούς). Εντυπωσιάζει το εξώφυλλό του καθώς και οι 34 εξαιρετικά γραμμένες συνταγές που περιλαμβάνονται και ενσωματώνονται με επιτυχία στην πλοκή του έργου.

Η υπόθεση:

Ο Δαμοκλής και ο Δημήτρης είναι ερωτευμένοι με την ίδια γυναίκα, τη Νανά, η οποία δηλώνει παντρεμένη με άλλον τρίτο.  Ένα από τα μέσα που χρησιμοποιούν, αλλά και που απαιτεί η ίδια η κυρία, για να εντείνουν την ερωτική της επιθυμία, είναι η μαγειρική.  Φτιάχνουν συνήθως απλά, παραδοσιακά πιάτα της ελληνικής κουζίνας με περισσή όμως προσπάθεια και μεράκι και τα προσφέρουν στην κοινή ερωμένη τους με στόχο να τη φέρουν στο σημείο της μέθεξης.

Κατά τη γνώμη μου το κέντρο βάρους του βιβλίου δεν αφορά στη μαγειρική, αν και τη νιώθει κανείς πανταχού παρούσα. Με κίνδυνο να αποκαλύψω το τέλος της ιστορίας, έχω την εντύπωση ότι το βιβλίο μιλά για τον αιώνιο αγώνα του άνδρα να κατακτήσει τη γυναίκα, με δεδομένο ότι το ερωτικό παιχνίδι το ορίζει η ίδια η γυναίκα.  Οι άνδρες φαίνεται να παραμένουν "μαριονέτες" που άγονται και φέρονται όπως τα έντομα γύρω απ' το φως.  Η γυναίκα, λοιπόν, αυτό το "άπιαστο" πλάσμα ζητάει "διόδια".  Άλλες ζητούν ασφάλεια οικονομική, άλλες συναισθηματική κάλυψη κτλ... Η Νανά ζητά, μεταξύ άλλων, καλομαγειρεμένο φαγάκι!  Αν και σε όλη τη διάρκεια της διήγησης δίνει την εντύπωση ενός εγωπαθούς και αδιάφορου πλάσματος, στο τέλος δείχνει το αληθινό της πρόσωπο: μια ιέρεια του έρωτα και της απόλαυσης, με δυο λέξεις: το "αιώνιο" θηλυκό. 

Τι συνέβη στη Νανά και έβαλε τέλος στις σχέσεις της με το Δαμοκλή και το Δημήτρη; Προφανώς της χάλασαν το παιχνίδι αυτοί οι δύο μαθαίνοντας ο ένας για την ύπαρξη του άλλου.  Δεν πιστεύω ούτε λεπτό ότι η Νανά θα παντρευτεί, όπως δηλώνει, γιατί απλούστατα δεν είναι τέτοιος τύπος. Είναι ντόμπρα συναισθηματικά και δεν κρύβεται.  Οι δύο κύριοι απλά παίξανε και χάσανε...

Εκδόθηκε το 2002 από τις εκδόσεις Άγρα.  Μεταφράστηκε σε είκοσι γλώσσες. Το 2010 κυκλοφόρησε σε ταινία με σκηνοθέτη τον Β. Τσελεμέγκο και στους πρωταγωνιστικούς ρόλους τους ηθοποιούς Κ. Μαρκουλάκη, Γ. Χωραφά και Κ. Ζυγούλη.

Ενα αστέρι που το έλεγαν Χένρι του Ρόντυ Ντόυλ

Ένα πολύ δυνατό μυθιστόρημα που μιλάει για τον Ιρλανδικό εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα.  Ο Ντόυλ είναι ακριβολόγος, εμμένει στη λεπτομέρεια ενώ οι σκηνές και οι χαρακτήρες που περιγράφει είναι έντονοι και ζωντανοί χωρίς μελοδραματισμούς.  Πρόκειται για την εξιστόρηση ενός κομματιού της ευρωπαϊκής ιστορίας που δεν είναι ευρύτερα γνωστό μιας που εξελίσσεται γύρω στο 1916.  Είναι η εποχή που ιδρύεται ο ΙΡΑ, η δράση του οποίου θα απασχολήσει την Μεγάλη Βρετανία τις επόμενες δεκαετίες του 20ου αιώνα.

Αντιγράφω το κατατοπιστικό οπισθόφυλλο:

Ο Χένρι Σμαρτ γεννιέται σε μια άθλια φτωχογειτονιά του Δουβλίνου.  Στα δεκατέσσερά του χρόνια, έχοντας χάσει με τρόπο μυθιστορηματικό τους γονείς του, γίνεται επαναστάτης και συμμετέχει στον εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα της Ιρλανδίας.  Παρά την τραγική έκβασή του ο Χένρι, ζωντανός θρύλος πια, συνεχίζει τη δική του σκληρή και περιπετειώδη πορεία, πρωταγωνιστώντας πλάι στα μεγάλα ονόματα του τόπου του. 

Το θέμα του βιβλίου είναι σοβαρό, βαρύ, ιερό θα λέγαμε, αλλά ο Ντόυλ δε χάνει το χιούμορ του.  Με ύφος πρωτότυπο, περιεκτικό, κοφτό, ρεαλιστικό και ολοζώντανο, δημιουργεί ένα ιστορικό ντοκουμέντο, σκιαγραφώντας και σαρκάζοντας παράλληλα τις εθνικές αδυναμίες των συμπατριωτών του.

Συναρπαστικό χρονικό της πιο ταραγμένης περιόδου της ιρλανδικής ιστορίας αλλά και στοχαστικό, απολαυστικό μυθιστόρημα.

Λίγα λόγια για τον συγγραφέα:

Ο Ρόντυ Ντόυλ γεννήθηκε στο Δουβλίνο το 1958. Το πρώτο του μυθιστόρημα, με τίτλο "The commitments", που κυκλοφόρησε το 1987 έγινε δεκτό με μεγάλο ενδιαφέρον και τέσσερα χρόνια αργότερα, το 1991, ο σκηνοθέτης Άλαν Πάρκερ υπέγραψε την πολύ επιτυχημένη κινηματογραφική του εκδοχή.  Ταινία έγινε και το επόμενο βιβλίο του "The Snapper" (1990), από τον Στήβεν Φρήαρς (ελληνικός τίτλος , "Το πιτσιρίκι").  Αυτό το βιβλίο, ήταν υποψήφιο για το σημαντικότερο βραβείο πεζογραφίας της Αγγλίας - το Booker - το οποίο όμως απέσπασε τελικά για το τέταρτο βιβλίο του, το "Πάντυ Κλαρκ, Χα Χα Χα".  

Το "Ένα αστέρι που το έλεγαν Χένρι" εκδόθηκε το 2000 από τις εκδόσεις Νεφέλη σε μετάφραση Έλλης Εμκε. Έχει λάβει το βραβείο Booker 1993.

Τίτλος πρωτοτύπου: "A star called Henry" by Roddy Doyle

Χαμόγελο στο Χάρο της Ιωάννας Καρατζαφέρη

Το "Χαμόγελο στο Χάρο" της Ι. Καρατζαφέρη δεν είχε πολλά να μου πει...

Πρόκειται για την ιστορία μιας νεαρής γυναίκας, προσώπου υπεράνω υποψίας, που προσλαμβάνεται στην επιχείρηση του Βαστ Λαντ, ενός αρχιμαφιόζου. 

Η γλώσσα του βιβλίου είναι ενδιαφέρουσα (μικρές, κοφτές προτάσεις μεστές νοήματος), αν και μοιάζει σαν να μεταφράστηκε από τα αγγλικά.  Υπάρχουν αρκετά σημεία που αποτελούν ακριβή μετάφραση αγγλικών εκφράσεων που κάνουν την κατανόηση του κειμένου όχι δύσκολη αλλά προβληματική.  Οι χαρακτήρες, οι οποίοι σημειωτέον κινούνται μέσα στη μαφία, μιλούν συχνά σαν καθηγητές πανεπιστημίου.

Η ατμόσφαιρα του υπόκοσμου έχει δοθεί επιτυχημένα αλλά λείπουν πολλά άλλα στοιχεία για να κρατήσουν το ενδιαφέρον του αναγνώστη.  Πλοκή δεν υπάρχει, το μυθιστόρημα είναι περισσότερο περιγραφικό.  Ο,τι λοιπόν περιγράφεται είναι χιλιο -ακουσμένο, -ειδωμένο, -ειπωμένο...

Μυθιστόρημα με καλές προθέσεις αλλά παρόλα αυτά χωρίς δύναμη, άχρωμο και άοσμο.

Πρώτη έκδοση 1994, εκδόσεις Καστανιώτη.