ΠΡΩΙΜΑ ΣΚΩΠΤΙΚΑ / ΣΑΤΙΡΙΚΑ ΑΣΜΑΤΑ 7ος αι. μ.Χ.

Τα πρώτα δείγματα λογοτεχνικής παραγωγής της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας μπορεί να εμφανίζονται γύρω στον 11ο - 12ο αιώνα αλλά ήδη από τον 7ο αιώνα κάνουν την εμφάνισή τους μικρά σατιρικά στιχουργήματα που προέρχονται από την ανάγκη του λαού της Κωνσταντινούπολης να σατιρίσει τα πρόσωπα της κοινωνικής και πολιτικής ζωής.  Μερικά παραδείγματα:

Α.

Εύρηκε την δαμαλίδα απαλήν και τρυφεράν 

και ως το καινόν αλεκτόριν ούτω αυτήν πεπήδηκε

και εποίησε παιδία ως τα ξυλοκούκουδα,

και ουδείς τολμά λαλήσαι, αλλ' όλους εφίμωσεν.

΄Αγιέ μου, άγιέ μου, φοβερέ και δυνατέ,

δος αυτώ κατά κρανίου, ίνα μη υπεραίρηται,

καγώ σοι τον βουν τον μέγαν προσαγάγω εις ευχήν.

Απόδοση: 

Βρήκε την αγελαδίτσα απαλή και τρυφερή

και σαν το κοκοράκι έτσι την πήδηξε,

και έκανε παιδιά τόσα όσες οι σχίζες του ξύλου,

και κανείς δεν τολμά να μιλήσει, μα όλους τους φίμωσε.

Αγιέ μου, άγιέ μου, φοβερέ και δυνατέ,

χτύπα τον κατακέφαλα για να μην υπερηφανεύεται 

και εγώ σε εσένα το βόδι το μεγάλο θα φέρω προσφορά.

Χρονολογείται γύρω στα 609 μ.Χ. και διασώζεται στην χρονογραφία του Θεοφάνη (811-814). Καταφέρεται εναντίον του αυτοκράτορα Μαυρικίου (περίοδος βασιλείας 582-602). Ο Μαυρίκιος ήταν ικανός στρατηγός και αντιμετώπισε πολλά προβλήματα της βυζαντινής αυτοκρατορίας. Επέβαλε ισχυρά οικονομικά μέτρα χωρίς να δείξει ευαισθησία στη δυσφορία του λαού και του στρατού.  Το αποτέλεσμα ήταν να εξεγερθεί ο στρατός στο Δούναβη, να ορίσει αρχηγό τον Φωκά και να καταλάβει την Πόλη.  Ο δε Μαυρίκιος συνελήφθη και καταδικάστηκε σε θάνατο.

Το ποίημα τον κατηγορεί ότι έκανε πολλά παιδιά με τη γυναίκα του τη "δαμαλίδα".  Ο ίδιος είχε οκτώ παιδιά από τα οποία τα περισσότερα ήταν γιοί.  Ο ποιητής τα παρομοιάζει με "ξυλοκούκουδα", δηλαδή σπόρους της ξυλοκουκουδέας, της ξυλοκερατιάς/χαρουπιάς, δέντρου του οποίου οι καρποί έχουν πολλούς σπόρους.

Χαρακτηριστική είναι η χρήση του ρήματος "φίμωσε", η οποία περιγράφει την αυταρχική στάση του αυτοκράτορα που αδιαφορεί για την κοινή γνώμη.

Στο ποίημα παρατηρούνται διάφορα νεωτερικά γλωσσικά στοιχεία όπως: 

• η χρήση παρακειμένου που χρησιμοποιείται ως αόριστος (εύρηκε, επεπήδηκε), 
• η χρήση υποτακτικής αορίστου ως μέλλοντα οριστικής (προσαγάγω),
• η αλλαγή στην ονοματική μορφολογία:

-με αλλαγή τόνου (δάμαλις στα αρχαία ελληνικά, δαμαλίς στα μεσαιωνικά ελληνικά)

-με αλλαγή στην κατάληξη του ουδετέρου (αλεκτόριον στα αρχ. ελληνικά, αλεκτόριν στα μεσαιωνικά)

Η γλώσσα είναι προφανώς πολύ κοντά στην ομιλούμενη της ελληνικής του 7ου αι. με μεγαλύτερη ελευθερία στην έκφραση.

Ας σημειωθεί ότι η μεσαιωνική γραπτή γλώσσα έχει τρεις κυριώς μορφές:

1. την Ατθίδα στην οποία έγραφαν συγγραφείς που μιμούνταν τη γλώσσα των συγγραφέων της κλασικής εποχής

2. την Ελληνιστική Κοινή στην οποία έγραφε η πλειοψηφία των συγγραφέων (πχ. Καινή Διαθήκη)

3. τη Δημώδη Γλώσσα στην οποία έγραφε μια μειοψηφία συγγραφέων

Β. 

Πάλιν (σ)τον καύκον έπιες,

πάλιν τον νουν απώλεκες. 

Απόδοση:

Πάλι ήπιες (σ)το ποτήρι σου ,

πάλι έχασες τα μυαλά σου.

Δύο στίχοι ανελέητης λαικής κριτικής κατά του αυτοκράτορα Φωκά (βασίλεψε από το 602 ως το 610).

Κι εδώ η χρήση του παρακειμένου ως αορίστου (απώλεκες)

Γ.

Ο χαλκεύς βαρεί τ'αμόνι και βαρεί τους γείτονας,

ο Σινάπης κι ο Τριψίδης εις την θύραν στήκουσιν.

Θεοφανού επολέμα πίταν, και η Καλή την έφαγεν,

οπού εφόρειν το διβίκιν, τώρα δέρμα έβαλεν,

κι αν τον φθάσει εδώ ο χειμώνας, φέρε και την γούναν του.

Κουκουροβουκινατόρες, φουκτοκωλοτρύπατοι,

εισέ σέλαν μίας μούλας καυχοκτόνο πομπεύουσιν.

Απόδοση:

Ο σιδεράς βαράει το αμόνι κι ενοχλεί τους γείτονες,

ο Σινάπης κι οι Τριψίδης στέκονται στην πόρτα.

Η Θεοφανώ έφτιαχνε πίτα, κι η Καλή την έφαγε,

όποιος φορούσε την τουαλέτα, τώρα φόρεσε προβιά,

κι αν τον βρει εδώ ο χειμώνας, φέρε και τη γούνα του.

Τοξοφόροι σαλιγκτές, που φουχτώνουν κωλοτρυπίδες,

πάνω σε σέλα μουλαριού διαπομπεύουν μια φόνισσα

των εραστών της.    

Το ποίημα στρέφεται κατά της αυτοκράτειρας Θεοφανώς, η οποία - κόρη ταβερνιάρη από τη Σπάρτη - παντρεύτηκε τον αυτοκράτορα Νικηφόρο Φωκά και συμβασίλεψε με τα παιδιά της όταν εκείνος απεβίωσε. Λέγεται ότι σύναψε σχέση με τον ανηψιό του, Ιωἀννη Τσιμισκή, και μαζί δολοφόνησαν τον Νικηφόρο Φωκά το 969.  Με παρέμβαση του πατριάρχη Πολυεύκτου ο γάμος τους εμποδίστηκε με την κατηγορία της δολοφονίας του αυτοκράτορα.  Ο Τσιμισκής συμφώνησε με τον Πατριάρχη και εξόρισε τη Θεοφανώ σε μοναστήρι. Στη συνέχεια ο Βασίλειος ο Παρακοιμώμενος, ευνούχος του παλατιού και νόθος γιος του Ρωμανού Λεκαπηνού, κανόνισε το γάμο του Τσιμισκή με τη Θεοδώρα (την επονομαζόμενη στο ποίημα "Καλή"), η οποία παρουσιάζεται ως όμορφη ή/και φιλάνθρωπος (αυτή είναι η σημασία της λέξης "Καλή").  

Το ποίημα χρονολογείται σε πολύ μεταγενέστερα χρόνια (970 μ.Χ.).  Σε αυτό εντοπίζεται μια ενδιαφέρουσα παράδοση που διασώζεται σε χρησμολογικά κείμενα και μαντείες. Στην πραγματικότητα δεν πρόκειται για μια σκοτεινή μαντεία αλλά για μια ανελέητη σάτιρα για την οποία έχουν γίνει πολλές προσπάθειες αποκατάστασης και ερμηνείας της.

"Ο χαλκεύς βαρεί...": ίσως πρόκειται για αντιστοιχία με την παροιμία από τη Χίο "Γείτονα χαλκιά μην κάνεις, αν δε θέλεις σφυροκόπια", με την έννοια "όποιος παίζει με τη φωτιά, υφίσταται και τις συνέπειες".

Ο Τριψίδης (ή Πριψίδης ή Πριγκιψίδης, Princeps) είναι το προσωνύμιο του μελλοντικού αυτοκράτορα Ιωάννη Τσιμισκή. Ο Σινάπης παραπέμπει σε πικάντικα μπαχαρικά όπως η κανέλλα και το σινάπι (μουστάρδα).   Μπορεί να παραπέμπει και στο Συνάπτης, δηλ. αυτός που έφερε σε επαφή τον Τσιμισκή με τη Θεοδώρα, ο Βασίλειος ο Παρακοιμώμενος. 

πολεμώ: φτιάχνω (τα σχέδια της Θεοφανώς απέτυχαν γιατί την πίτα την έφαγε τελικά η Θεοδώρα)  

κούκουρο=φαρέτρα, μπορεί όμως να είναι και με την έννοια "καψαλισμένος" και να παραπέμπει στον Βασίλειο τον Παρακοιμώμενο

διβίκι=πολυτελές φόρεμα. Σε αντίθεση με το δέρμα που παραπέμπει σε προβιά και υποδεικνύει την κατάσταση στην οποία βρέθηκε στο τέλος η Θεοφανώ, δηλ. απροστάτευτη και απογυμνωμένη από τίτλους και προνόμια.  Ισως εδώ υπονοείται δρώμενο στους δρόμους της Πόλης, δηλαδή η δημόσια διαπόμπευση πάνω σε μουλάρι της Θεοφανώς.

"Καύχος, καύχα'" σημαίνει εραστής, ερωμένη/πόρνη αντίστοιχα.

"Στήκουσιν" ρήμα στήκω, αντιστοιχεί στο νεότερο  "στέκω" 

"Την έφαγεν": περιμέναμε τον τύπο "έφαγέν την"

"Εισέ" : το "εις" εδώ ως  τοπικό επίρρημα, όχι αριθμητικό 

                                              

Τα κείμενα και οι αποδόσεις τους στα νέα ελληνικά αντλήθηκαν από το βιβλίο:

 σ. 25-26,  Γιώργος Κεχαγιόγλου "Από τον ύστερο Μεσαίωνα ως τον 18ο αιώνα" ΙΝΣ

"Οι ξένες λέξεις" του Βασίλη Αλεξάκη

Όσοι έλκονται από τα μυστήρια της γλώσσας πρέπει να διαβάσουν τις "Ξένες Λέξεις" του Βασίλη Αλεξάκη.   Ο ίδιος ανάμεσα σε δύο από τις πιο όμορφες γλώσσες παγκοσμίως (ως Ελληνίδα και απόφοιτος του τμημ. Γαλλικής Γλώσσας και Φιλολογίας είμαι αρκετά προκατειλημμένη), τα ελληνικά και τα γαλλικά, προσεγγίζει την επαφή και διείσδυση σε μια τρίτη "ακαλλιέργητη" γλώσσα της Κεντρικής Αφρικής, τα σάνγκο, όχι μόνο ως πρόκληση αλλά και ως αφετηρία να ψάξει τις ρίζες του και τον ίδιο του τον εαυτό.

Το βιβλίο χωρίζεται σε δύο μέρη: στη ζωή του συγγραφέα Νικολαΐδη σε Αθήνα και Παρίσι και στο ταξίδι του στην Κεντροαφρικανική Δημοκρατία.  Και βέβαια το μεγαλύτερο ενδιαφέρον βρίσκεται στην περιγραφή του ταξιδιού του σε αυτή τη χώρα με τη άγρια ομορφιά της αλλά και με τις έντονες αντιθέσεις της.

Πολλές είναι οι αναφορές σε λέξεις των σάνγκο που ζεσταίνουν την ατμόσφαιρα του βιβλίου και σε ταξιδεύουν.  Γιατί αλλιώς το βιβλίο είναι μελαγχολικό και λίγο στενάχωρο αλλά και αισθαντικό και τρυφερό ταυτόχρονα.

Το εξώφυλλο είναι φιλοτεχνημένο από τον ίδιο τον Αλεξάκη και θα έλεγα ότι είναι χαριτωμένο.

Εκδόσεις Εξάντας, 2003

"Φίλοι" του Βαγγέλη Ραπτόπουλου

 

Από τα πιο "αληθινά" βιβλία που διάβασα τα τελευταία χρόνια.  Αλήθειες, λόγια-καθρέφτες, ουσία και απουσία μπλα-μπλα.  Πραγματεύεται το θέμα μιας/της φιλίας αλλά παρασύρεται σε ακόμα πιο περίπλοκα μονοπάτια της ελληνικής πραγματικότητας των τελευταίων δεκαετιών.  Σε ορισμένα σημεία (πχ. δικαίωση της 17 Νοέμβρη και απαξίωση της τελετής έναρξης των Ολυμπιακών Αγώνων) βρήκα τον Ραπτόπουλο ακραία αιρετικό, αλλά δεν μπορώ να μην εκτιμήσω το θάρρος του και τη διαφορετική άποψη που προσφέρει. 

Το βιβλίο είναι ευκολοδιάβαστο, ο λόγος ρέει, δεν βαριέσαι ούτε στιγμή και βέβαια -το πιο σημαντικό- σε κάνει να σκέφτεσαι, να πας τη σκέψη σου παρακάτω...

Συνήθως εδώ προσθέτω το περιεχόμενο του οπισθόφυλλου.  Επειδή όμως βρίσκω το συγκεκριμένο αρκετά χαοτικό θα παραθέσω ένα απόσπασμα του τελευταίου κεφαλαίου, το οποίο παρεμπιπτόντως είναι κατά τη γνώμη μου το καλύτερο:

Παιδικά χρόνια, μέση ηλικία, γηρατειά.  Η αλλιώς μια γέννηση, της Δανάης, ένας γάμος, του Αντρέα, κι ένας θάνατος, του Ηλία.  Που τυχαίνει να συμπίπτουν με τρεις ξεχωριστές στιγμές.  Την επίθεση στους Δίδυμους Πύργους της Νέας Υόρκης, την εξάρθρωση της "17 Νοέμβρη" και τους πρόσφατους Ολυμπιακούς Αγώνες της Αθήνας.  Ιστορικές στιγμές παγκόσμιες και ταυτόχρονα εθνικές, αφού μιλάμε πάντα για την Ελλάδα στα χρόνια της παγκοσμιοποίησης. 

Εκδόσεις Κέδρος, 2006

"Ο σκύλος της Μαρί" του Ανδρέα Μήτσου

 

Κρίνει το τέλος μιας ζωής τη ζωή ολόκληρη;  Αυτό τουλάχιστον δείχνει να πιστεύει ο συγγραφέας φωτίζοντας τη ζωή του νεαρού Στεργίου, τις αδυναμίες, τα πάθη (ή μάλλον το πάθος) του και το αναπάντεχο τέλος του. Ο έρωτας κινεί τα νήματα της ζωής του, η λογική και τα όρια παραμερίζονται  και η κάθαρση έρχεται με την τελική επιλογή του.

Το διαφορετικό σ'αυτό το μυθιστόρημα είναι η ύπαρξη δύο αφηγητών.  Ο καθένας δίνει τη δική του σκοπιά της ιστορίας, αν και οι δύο συμπαθούν τον Στεργίου και στέκονται στο πλευρό του.  Η περιγραφή της ψυχής του νεαρού ήρωα τόσο μέσω του πρώτου αφηγητή, του καλλιεργημένου Πιέρ, όσο μέσω του brutal γαλωνά προισταμένου του αποδεικνύει ότι μόνο σκύλος της Μαρί δεν ήταν ο Στεργίου διαλέγοντας το τέλος του και καταξιώνοντας  την ύπαρξή του.

Ενώ ο Μήτσου μας πληροφορεί ότι πρόκειται για μια εντελώς φανταστική ιστορία, δεν θα είχα κανένα πρόβλημα να πιστέψω πως είναι αληθινή.  Κι αυτό σημαίνει κατά τη γνώμη μου ότι έχω στα χέρια μου ένα καλό βιβλίο.

Το οπισθόφυλλο:

Αρχές της δεκαετίας του 1970. Μια ιστορία ερωτικού πάθους συνταράζει το καζίνο των Αθηνών. Ο Σπύρος Στεργίου, νεαρός υπαξιωματικός της Ασφάλειας του Μον-Παρνές, οδηγείται στην αυτοκτονία παρασυρμένος από παράφορο έρωτα για την αινιγματική κρουπιέρισσα Μαρί. Δυο άντρες του καζίνου αφηγούνται σήμερα την ιστορία μέσα από την δική τους εμπλοκή σ' αυτή, ρίχνοντας φως σ' όλες τις πλευρές εκείνης της σκοτεινής πραγματικότητας.

Εκδόσεις Καστανιώτη, 2004

"Η χαμένη βιβλιοθήκη του Δημητρίου Μόστρα" του Δημήτρη Μαμαλούκα

Ένα συναρπαστικό αστυνομικό μυθιστόρημα που διαβάζεται μονορούφι.  Με καταιγιστική δράση σε διαφορετικά επίπεδα, δυνατούς χαρακτήρες και ατμόσφαιρα που σε ταξιδεύει στην Ιταλία του σήμερα.  Έχει όλα εκείνα τα στοιχεία που διεγείρουν τη φαντασία του λάτρη ιστοριών μυστηρίου (κληρονομιές, παλιά βιβλία, πούρα, ψιλόβροχο, αδιάβροχα) και κάνουν τον αναγνώστη να μη θέλει να αφήσει το βιβλίο απ' τα χέρια του.  

Θα μπορούσε κάλλιστα να γίνει ταινία άλλωστε ο Μαμαλούκας γράφει διαλογικά χρησιμοποιώντας συνεχώς "νευρώδη" ρήματα. 

Ίσως κάποια υπερβολή στο τέλος αλλά αυτό είναι σε κάποιο βαθμό αναμενόμενο από το συγκεκριμένο είδος.

Ωραίο ανάγνωσμα για φθινόπωρο!

Το οπισθόφυλλο:

Στις αρχές του 19ου αιώνα ο Δημήτριος Μόστρας, ένας παθιασμένος Έλληνας βιβλιόφιλος, είχε δημιουργήσει στην Ιταλία μια πολύτιμη βιβλιοθήκη γεμάτη κώδικες, χειρόγραφα και σπάνια βιβλία. Έναν ανεκτίμητο θησαυρό που χάθηκε στο χρόνο και παρέμεινε ένα αξεδιάλυτο μυστήριο. Πολλά χρόνια αργότερα, ένας ανάπηρος συλλέκτης κι ένας Ελληνοϊταλός έμπορος βιβλίων πιστεύουν
ότι έχουν βρει το κλειδί για τους χαμένους τόμους. Όμως, το κακό κινείται γύρω τους με τους δικούς του ρυθμούς, τους δικούς του κανόνες και τους δικούς του ανθρώπους. Μια σειρά από ομιχλώδη ερωτήματα παρασύρει από την αρχή τους ήρωες σ' ένα αδιάκοπο κυνηγητό: Τι κρύβεται πίσω από το αίνιγμα της χαμένης βιβλιοθήκης; Ποιος είναι ο άνθρωπος σκιά; Τι συνδέει τα μοναδικά χειρόγραφα με τις ανεξήγητες εξαφανίσεις αποφυλακισμένων δολοφόνων; Ποια μοίρα ενώνει και χωρίζει την πανέμορφη Ντανιέλα και την αινιγματική Μονίκ; Οι απαντήσεις και οι λύσεις καραδοκούν στους δρόμους της βροχερής Ρώμης και στα κανάλια της Βενετίας, σ' ένα βιβλιοφιλικό θρίλερ ποτισμένο από άρωμα παλαιού βιβλίου.

Εκδόσεις Καστανιώτη, 2007

Ο Ορχάν Παμούκ στο Μέγαρο!

Την Πέμπτη 10 Δεκεμβρίου μη χάσετε τη διάλεξη του Τούρκου νομπελίστα Ορχάν Παμούκ στο Μέγαρο Αθηνών με αφορμή το νέο του βιβλίο "Κάτι παράξενο στο νου μου" (εκδ. Ωκεανίδα)

Ώρα έναρξης: 7 μμ είσοδος ελεύθερη με δελτία προτεραιότητας η διανομή των οποίων θα αρχίσει στις 5:30 μμ

Και για όσους/όσες δεν μπορέσουν να παρευρεθούν η εκδήλωση θα μεταδοθεί απευθείας μέσω διαδικτύου και θα είναι ανοικτή σε όλους μέσω της ιστοσελίδας www.megaron.gr (οποία χαρά!!!)

"Το τέλος του κόσμου" Τζων Απντάικ

Υπάρχουν βιβλία που διαβάζονται δύσκολα αλλά που στο τέλος σε αποζημιώνουν.  Αυτό μου συνέβη διαβάζοντας "Το τέλος του κόσμου" του Τζων Απντάικ.  

"Ο αιώνας των Λαβυρίνθων" της Ρέας Γαλανάκη

Η μόδα του ιστορικού μυθιστορήματος καλά κρατεί, αν και έχω την εντύπωση ότι αρχίζει να κουράζει. Ιδιαίτερα, όταν γίνεται προσπάθεια από τον οποιοδήποτε συγγραφέα να συμπυκνώσει τα γεγονότα μιας μακράς ιστορικής περιόδου μέσα στον περιορισμένο χώρο ενός βιβλίου στον οποίο, σημειωτέον, παράλληλα κινείται το κύριο στόρυ των πρωταγωνιστών και των παθών τους.

Αυτό συνέβη στην περίπτωση του βιβλίου της Γαλανάκη.  Στριμώχτηκε η ιστορία μαζί με τα πάθη των ηρώων της.  Πυκνή η διήγηση, η ροή του έργου ιδιαίτερα ανώμαλη, με πολλά πισωγυρίσματα.  Σκέτος λαβύρινθος.  Προφανώς είναι η ίδια η πρόθεση της συγγραφέως να δημιουργήσει αυτή την "λαβυρινθιακή" ατμόσφαιρα καθώς ο στόχος της είναι να δείξει τη ρευστότητα, την ασάφεια, την έντονη κινητικότητα των γεγονότων που εξιστορεί.  Γιατί η ιστορία της Κρήτης άλλο από αυτά τα χαρακτηριστικά δεν έχει... 

Η αφήγηση ακολουθεί την ιστορική πορεία της πόλης του Ηρακλείου.  Η Γαλανάκη πιάνει την αρχή του μίτου το 1878, συνεχίζει είκοσι χρόνια μετά στα 1898, πετάγεται 40 χρόνια αργότερα στο 1938 για να καταλήξει στη μεταπολίτευση του 1978.  Οι ήρωές της, όπως είναι φυσικό, αλλάζουν στην πορεία της διήγησης.  Τόσο οι παλαιότεροι όμως όσο κι οι νεώτεροι διατηρούν άρρηκτους δεσμούς με το πανάρχαιο ιστό του μίτου της Αριάδνης: φέρουν στη ψυχή τους το παρελθόν τους και τις αξίες του και έμπρακτα πολεμάνε για αυτές στο παρόν τους.  Συγκρούονται με την καταπίεση, τον ολοκληρωτισμό, την κατάλυση της δημοκρατίας και δουλεύουν για την ειρήνη, τον πολιτισμό και την ανθρωπιά.

Όμορφος ο λόγος της Γαλανάκη, απαιτεί συγκέντρωση.  Χρησιμοποιεί άφθονες λέξεις και εκφράσεις ντόπιες ηρακλιώτικες (για τους "ξενομερίτες" υπάρχει ένα μικρό γλωσσάρι στο τέλος του βιβλίου που δεν επαρκεί, κατά τη γνώμη μου, να καλύψει όλες τις γλωσσικές μας απορίες).

Πρώτη έκδοση 2002, από τις εκδόσεις Καστανιώτη

Σημείωση οπισθόφυλλου:

Η ιστορία μιας φανταστικής οικογένειας, που ξεκινά το 1878 στην Οθωμανική Κρήτη για να σταματήσει το 1978 μετά το τέλος της δικτατορίας, ή πριν τον Έβανς ανακάλυψη της Κνωσσού από Κρήτα αρχαιολόγο, η αναζήτηση μιας γυναίκας εξαφανισμένης σε σφαγή, μια δολοφονία όπου το πολιτικό έγκλημα αγγίζει τη βεντέτα, το χρονικό μιας πόλης και μιας ορεινής περιοχής της νήσου κατά τον εικοστό κυρίως αιώνα, αυτά κυρίως ξετυλίγουν τον μίτο τους στον Αιώνα των Λαβυρίνθων. Με επίκεντρο λοιπόν την Κρήτη, την ανέκαθεν ταυτισμένη με τον μύθο του Λαβυρίνθου, ο «Αιώνας των Φώτων» το δικό φως και σκοτάδι. Τη δική του, εντέλει, εικόνα για τα ανθρώπινα -όπως βιώθηκαν, όπως καταγράφτηκαν, όπως ακούστηκαν, όπως θα μπορούσαν να είχαν συμβεί.

"Η κυρία της βιτρίνας" του Σπύρου Πλασκοβίτη

"Η κυρία της βιτρίνας" του Σπύρου Πλασκοβίτη με δυσκόλεψε στην ανάγνωση αλλά δε με άφησε αδιάφορη.

Θεωρητικά είχε όλα εκείνα τα στοιχεία που προοιώνιζαν μια συναρπαστική ανάγνωση: για αρχή να αναφέρω ότι, ως ένα σημείο αποτελεί συνέχεια της "Πόλης", που πραγματικά με γοήτευσε.  Η γραφή του Πλασκοβίτη είναι μια ευφυής γραφή, εύστοχη και αληθινή.  Η ματιά του πάνω στα κοινωνικά και πολιτικά θέματα περνάει στο γραπτό του με επιτυχία: απ' τη μια η Ελλάδα της μεταπολίτευσης γεμάτη κούφια λόγια και πολιτική ανικανότητα, απ' την άλλη ο τόπος του, η Κέρκυρα, να παραδίδει σταδιακά τις ομορφιές της προς όφελος της τουριστικής ανάπτυξης και των συμφερόντων των τοπικών παραγόντων.

Οι χαρακτήρες του βιβλίου αναλύονται διεξοδικά, είναι ζωντανοί κι αληθινοί. Η Αγγελίνα Ντάσιου αποτελεί το δυνατό χαρτί του βιβλίου αλλά και ο πρωταγωνιστής Ντίνος Χαιρέτης μέσα από τις επιλογές του τροφοδοτεί τους στόχους του συγγραφέα, ο Νικίας Ζαβόλης, πολυσύνθετο κάθαρμα, και τέλος η Πωλέττα, η χαριτωμένη αλλά τραγική ερωμένη του Χαιρέτη. 

Στα αρνητικά του βιβλίου να αναφέρω την ενασχόληση του συγγραφέα με την εξιστόρηση γεγονότων που δεν παντρεύονται αρμονικά με τη ραχοκοκαλιά της διήγησης (για παράδειγμα η αναλυτική εξιστόρηση της ζωής του γιού του Χαιρέτη). 

Πρώτη έκδοση το 1990 από τις εκδόσεις Κέδρος.

"Ο Χαρταετός" της Αθηνάς Κακούρη

Διαβάζω στο οπισθόφυλλο:

Στην Αθήνα του 1871, όπου μόλις έχουν αρχίσει οι δίκες για τη σφαγή στο Δήλεσι, γιορτάζονται τα πενήντα χρόνια από την Επανάσταση και η πατριωτική έξαρση κορυφώνεται με την άφιξη του σκηνώματος του Πατριάρχη Γρηγορίου του Ε'. (.....) Σ' αυτή την πόλη κινούνται τα πρόσωπα του μυθιστορήματος ζώντας, υποφέροντας ή εκμεταλλευόμενα μια γενικευμένη κρίση που δεν περιορίζεται στα Λαυρεωτικά.

Ο "Χαρταετός" είναι ένα ιστορικό μυθιστόρημα που αναφέρεται κυρίως σε τρία χαρακτηριστικά γεγονότα της εποχής γύρω από το 1870: τα Λαυρεωτικά, τη σφαγή στο Δήλεσι και το δυστύχημα της "Αμφιτρίτης".  Τα γεγονότα αυτά σημάδεψαν την πολιτική και κοινωνική ζωή των Νεοελλήνων και προδίκασαν λίγο ως πολύ το μέλλον της Ελλάδας στερώντας, κατά πως φαίνεται, μελλοντικές επιχειρηματικές επενδύσεις και γενικότερα προκαλώντας έλλειμμα εμπιστοσύνης από την πλευρά των Ευρωπαίων προς το νέο κράτος που είχε ανάγκη συνεχούς στήριξης όντας ήδη καταχρεωμένο και πολιτικά αποπροσανατολισμένο.

Δεν είμαι σε θέση να γνωρίζω αν η συγκεκριμένη ιστορική περίοδος διδάσκεται σήμερα στα σχολεία αλλά αν δεν συμβαίνει αυτό, σίγουρα είναι μεγάλη παράλειψη.  Διαβάζοντας το "Χαρταετό" είχα την εντύπωση ότι ζω την ίδια ιστορία 140 χρόνια μετά!  Βαθιά κρίση διαπερνούσε και τότε τη μικρή -γεωγραφικά- Ελλάδα.  Οι πολιτικοί και τα κόμματα εναλλάσσονταν στην εξουσία χωρίς πρόγραμμα και όραμα για το παρόν και το μέλλον της χώρας.  Ο χρηματισμός, το ρουσφέτι, η εξαπάτηση, ο φθόνος και η άμετρη φιλοδοξία ήσαν οι κυρίαρχοι παρονομαστές της πολιτικής ζωής.  Απ' την άλλη πλευρά η φτώχεια και η μιζέρια διαπερνούσαν την ελληνική κοινωνία.

Η αξία λοιπόν του μυθιστορήματος είναι κατά τη γνώμη μου η λεπτομερής περιγραφή των γεγονότων και της περιρρέουσας ατμόσφαιρας πενήντα χρόνια μετά την Ελληνική Επανάσταση.  Η συγγραφέας φαίνεται να έχει μελετήσει βαθιά το αντικείμενό της βασιζόμενη σε αξιόπιστες πηγές.  Θεωρώ επίσης πετυχημένη την απόδοση των ιδιόμορφων ελληνικών που μιλούσε η ανώτερη τάξη των Αθηναίων και ομογενών.

Αλλά:

Η ιδιαίτερη προσπάθεια της συγγραφέως δεν φαίνεται να επαρκεί για τη δημιουργία ενός καλού μυθιστορήματος. Γίνεται κουραστική η συνεχής ανάλυση των ίδιων ιστορικών γεγονότων καθ' όλη τη διάρκεια του έργου. Πως αλλιώς θα γέμιζαν 544 ολόκληρες σελίδες;  Η καθημερινότητα των ηρώων πίσω από τα ιστορικά γεγονότα δεν παρουσιάζει κανένα ιδιαίτερο ενδιαφέρον, εντυπωσιάζουν μάλιστα με τη ρηχότητά τους, είναι αντιφατικοί, όπως για παράδειγμα ο Θανάσης Βαλαώρας που αρχικά εμφανίζεται μαχητικός, φουλ ερωτευμένος και στο τέλος ξεφουσκώνει σαν μπαλόνι... Το μελό "δίνει και παίρνει" τακτικά.  Είμαι πεπεισμένη ότι το 1/3 του βιβλίου θα μπορούσε κάλλιστα να μην υπάρχει βελτιώνοντας έτσι κατά πολύ το τελικό αποτέλεσμα.

Εκδόθηκε το 2002 από το ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟ ΤΗΣ "ΕΣΤΙΑΣ".

Σάββατο του Ιαν Μακ Γιούαν

Προσπαθώντας να διαβάσω σύγχρονη, ξένη λογοτεχνία, η οποία όμως να μην μου βαρύνει καλοκαιριάτικα το στομάχι, διότι "summertime and the living is easy", έπεσα πάνω σ' αυτό το βιβλίο, το οποίο αποδείχτηκε τελικά πολύ συμπαθητικό.

Περιληπτικά να πω ότι ο αφηγητής εξιστορεί τα συμβάντα της ζωής ενός Άγγλου νευροχειρουργού, του Χένρυ Περόουν, ένα δεδομένο Σάββατο από πολύ νωρίς το πρωί μέχρι το πρωινό της επόμενης μέρας. Τόπος Λονδίνο. Χρονικά βρισκόμαστε στα χρόνια μετά το τρομοκρατικό χτύπημα στους δίδυμους πύργους της Νέας Υόρκης και ο προβληματισμός για το νέο πρόσωπο του κόσμου που θα ζήσει η ανθρωπότητα είναι φανερός. Ο Χένρυ Περόουν στα 48 του, έχει ήδη μια πετυχημένη καριέρα και οικογένεια, ζει σε ένα ανακαινισμένο παλιό εγγλέζικο μέγαρο στο Λονδίνο και οδηγεί μια ακριβή Mercedes.  Διακοπές κάνει σε έναν πύργο στη Νότια Γαλλία.  Ο "τυχερός", κατά πολλούς, αυτός άνθρωπος έρχεται το συγκεκριμένο Σάββατο κατά πρόσωπο  με τη λιγότερο ευχάριστη πλευρά της ζωής: ένα φλεγόμενο αεροπλάνο που καταλήγει στο Χίθροου ανοίγει τη μέρα του, ένα αυτοκινητιστικό ατύχημα, μια χαμένη παρτίδα σκουός, η επίσκεψη στη μάνα του που δεν τον αναγνωρίζει πια λόγω αλτζχάιμερ και τέλος η επίθεση κακοποιών στο σπίτι του. 

Όλα αυτά δεν περιγράφονται ξερά για να γεμίσουν τις σελίδες του βιβλίου.  Ο Μακ Γιούαν  διερευνά τον σύγχρονο κόσμο και έρχεται αντιμέτωπος με τις αντιφάσεις του τόσο σε πολιτικό όσο και κοινωνικό επίπεδο ανοίγοντας ταυτόχρονα πολλά θέματα: την τρομοκρατία και τον αγώνα εναντίον της, την εξάπλωση του μουσουλμανικού στοιχείου παγκοσμίως και τη στάση Ευρώπης και Αμερικής, τη σημασία της οικογένειας σε ένα κόσμο που αλλάζει συνεχώς και απειλεί τις έννοιες της ισότητας, του σεβασμού και της ειρήνης.  Η ουσία της ζωής για τον συγγραφέα βρίσκεται στα απλά πράγματα όπως η μουσική και η ποίηση, με τα οποία ασχολούνται τα παιδιά του Περόουν.

Έχοντας κάνει δίχρονη έρευνα πάνω σε θέματα νευροχειρουργικής, ο Μακ Γιούαν αποδίδει πολύ λεπτομερειακά πτυχές της καθημερινότητας ενός νευροχειρουργού που έρχεται σε επαφή με ακραία, για τον υπόλοιπο κόσμο, περιστατικά ασθενών. Η πρόοδος της ιατρικής και η ελπίδα για μεγαλύτερες ανακαλύψεις προβάλλονται ως τα στοιχεία εκείνα που γεννούν τις μεγαλύτερες ελπίδες για την κατανόηση του εαυτού μας και του κόσμου που μας περιβάλλει.

Στα μείον του μυθιστορήματος μια σχετική φλυαρία (ιδιαίτερα στη σκηνή που περιγράφει τις παρτίδες σκουός που παίζει ο Περόουν με το φίλο του) και ίσως την (αναμενόμενη) επίθεση στο σπίτι του Περόουν που ήταν ελαφρώς γλυκανάλατη.

Για πρόλογο του βιβλίου του, ο Μακ Γιούαν έχει επιλέξει ένα απόσπασμα από τον "Χέρτζογκ" του Σάουλ Μπέλλοου, το οποίο είχε προφανώς στο μυαλό του όταν έγραφε το "Σάββατο". Με συμπυκνωμένο λόγο ο Μπέλλοου αποδίδει το 1964 τις συνθήκες ζωής του σύγχρονου ανθρώπου: 

Δηλαδή, για παράδειγμα; Να, για παράδειγμα, το τι σημαίνει να είσαι άντρας. Σε μια πόλη. Σ' έναν αιώνα. Σε μια μεταβατική φάση, Σε μια μάζα. Μετασχηματιζόμενος από την επιστήμη. Κάτω από μια οργανωμένη εξουσία. Υφιστάμενος τρομακτικούς ελέγχους και περιορισμούς. Σε συνθήκες που δημιουργούνται απ' τη μηχανοποίηση. Μετά την αποτυχία των ριζοσπαστικών ελπίδων.  Σε μια κοινωνία που δεν αποτελεί μια κοινότητα ανθρώπων και που υποτιμά και υποβιβάζει το άτομο. Όπου η αυξανόμενη δύναμη των αριθμών έχει καταντήσει τον άνθρωπο ασήμαντο και περιφρονητέο. (...) Και την ίδια ώρα η πίεση των ανθρώπινων εκατομμυρίων που έχουν ανακαλύψει το τι μπορούν να κάνουν οι συντονισμένες προσπάθειες και η συλλογική σκέψη. (...) Κι εσύ μπορείς να αρνηθείς σ' όλα αυτά τα εκατομμύρια το δικαίωμα να υπάρχουν; Μπορείς να τους ζητάς να δουλεύουνε και να πεινάνε, ενώ εσύ κάθεσαι κι απολαμβάνεις τις υψηλές Αξίες κάποιου παλιού καλού καιρού; Εσύ - εσύ ο ίδιος, είσαι τέκνο αυτής της μάζας και αδελφός των υπολοίπων. (...)

Εκδόσεις Νεφέλη, Μετάφραση: Μαρία Γεωργουσοπούλου

Τίτλος πρωτότυπου: "Saturday" από τον Ian Mc Ewan, 2005

Επικίνδυνες Μαγειρικές του Ανδρέα Στάικου

Οι "Επικίνδυνες Μαγειρικές" είναι ένα αληθινά μικρό και χαριτωμένο, μινιόν κατά τους Γάλλους, μυθιστόρημα (ο Στάικος έχει μεγάλη μεταφραστική εμπειρία με Γάλλους κλασσικούς). Εντυπωσιάζει το εξώφυλλό του καθώς και οι 34 εξαιρετικά γραμμένες συνταγές που περιλαμβάνονται και ενσωματώνονται με επιτυχία στην πλοκή του έργου.

Η υπόθεση:

Ο Δαμοκλής και ο Δημήτρης είναι ερωτευμένοι με την ίδια γυναίκα, τη Νανά, η οποία δηλώνει παντρεμένη με άλλον τρίτο.  Ένα από τα μέσα που χρησιμοποιούν, αλλά και που απαιτεί η ίδια η κυρία, για να εντείνουν την ερωτική της επιθυμία, είναι η μαγειρική.  Φτιάχνουν συνήθως απλά, παραδοσιακά πιάτα της ελληνικής κουζίνας με περισσή όμως προσπάθεια και μεράκι και τα προσφέρουν στην κοινή ερωμένη τους με στόχο να τη φέρουν στο σημείο της μέθεξης.

Κατά τη γνώμη μου το κέντρο βάρους του βιβλίου δεν αφορά στη μαγειρική, αν και τη νιώθει κανείς πανταχού παρούσα. Με κίνδυνο να αποκαλύψω το τέλος της ιστορίας, έχω την εντύπωση ότι το βιβλίο μιλά για τον αιώνιο αγώνα του άνδρα να κατακτήσει τη γυναίκα, με δεδομένο ότι το ερωτικό παιχνίδι το ορίζει η ίδια η γυναίκα.  Οι άνδρες φαίνεται να παραμένουν "μαριονέτες" που άγονται και φέρονται όπως τα έντομα γύρω απ' το φως.  Η γυναίκα, λοιπόν, αυτό το "άπιαστο" πλάσμα ζητάει "διόδια".  Άλλες ζητούν ασφάλεια οικονομική, άλλες συναισθηματική κάλυψη κτλ... Η Νανά ζητά, μεταξύ άλλων, καλομαγειρεμένο φαγάκι!  Αν και σε όλη τη διάρκεια της διήγησης δίνει την εντύπωση ενός εγωπαθούς και αδιάφορου πλάσματος, στο τέλος δείχνει το αληθινό της πρόσωπο: μια ιέρεια του έρωτα και της απόλαυσης, με δυο λέξεις: το "αιώνιο" θηλυκό. 

Τι συνέβη στη Νανά και έβαλε τέλος στις σχέσεις της με το Δαμοκλή και το Δημήτρη; Προφανώς της χάλασαν το παιχνίδι αυτοί οι δύο μαθαίνοντας ο ένας για την ύπαρξη του άλλου.  Δεν πιστεύω ούτε λεπτό ότι η Νανά θα παντρευτεί, όπως δηλώνει, γιατί απλούστατα δεν είναι τέτοιος τύπος. Είναι ντόμπρα συναισθηματικά και δεν κρύβεται.  Οι δύο κύριοι απλά παίξανε και χάσανε...

Εκδόθηκε το 2002 από τις εκδόσεις Άγρα.  Μεταφράστηκε σε είκοσι γλώσσες. Το 2010 κυκλοφόρησε σε ταινία με σκηνοθέτη τον Β. Τσελεμέγκο και στους πρωταγωνιστικούς ρόλους τους ηθοποιούς Κ. Μαρκουλάκη, Γ. Χωραφά και Κ. Ζυγούλη.

Ενα αστέρι που το έλεγαν Χένρι του Ρόντυ Ντόυλ

Ένα πολύ δυνατό μυθιστόρημα που μιλάει για τον Ιρλανδικό εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα.  Ο Ντόυλ είναι ακριβολόγος, εμμένει στη λεπτομέρεια ενώ οι σκηνές και οι χαρακτήρες που περιγράφει είναι έντονοι και ζωντανοί χωρίς μελοδραματισμούς.  Πρόκειται για την εξιστόρηση ενός κομματιού της ευρωπαϊκής ιστορίας που δεν είναι ευρύτερα γνωστό μιας που εξελίσσεται γύρω στο 1916.  Είναι η εποχή που ιδρύεται ο ΙΡΑ, η δράση του οποίου θα απασχολήσει την Μεγάλη Βρετανία τις επόμενες δεκαετίες του 20ου αιώνα.

Αντιγράφω το κατατοπιστικό οπισθόφυλλο:

Ο Χένρι Σμαρτ γεννιέται σε μια άθλια φτωχογειτονιά του Δουβλίνου.  Στα δεκατέσσερά του χρόνια, έχοντας χάσει με τρόπο μυθιστορηματικό τους γονείς του, γίνεται επαναστάτης και συμμετέχει στον εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα της Ιρλανδίας.  Παρά την τραγική έκβασή του ο Χένρι, ζωντανός θρύλος πια, συνεχίζει τη δική του σκληρή και περιπετειώδη πορεία, πρωταγωνιστώντας πλάι στα μεγάλα ονόματα του τόπου του. 

Το θέμα του βιβλίου είναι σοβαρό, βαρύ, ιερό θα λέγαμε, αλλά ο Ντόυλ δε χάνει το χιούμορ του.  Με ύφος πρωτότυπο, περιεκτικό, κοφτό, ρεαλιστικό και ολοζώντανο, δημιουργεί ένα ιστορικό ντοκουμέντο, σκιαγραφώντας και σαρκάζοντας παράλληλα τις εθνικές αδυναμίες των συμπατριωτών του.

Συναρπαστικό χρονικό της πιο ταραγμένης περιόδου της ιρλανδικής ιστορίας αλλά και στοχαστικό, απολαυστικό μυθιστόρημα.

Λίγα λόγια για τον συγγραφέα:

Ο Ρόντυ Ντόυλ γεννήθηκε στο Δουβλίνο το 1958. Το πρώτο του μυθιστόρημα, με τίτλο "The commitments", που κυκλοφόρησε το 1987 έγινε δεκτό με μεγάλο ενδιαφέρον και τέσσερα χρόνια αργότερα, το 1991, ο σκηνοθέτης Άλαν Πάρκερ υπέγραψε την πολύ επιτυχημένη κινηματογραφική του εκδοχή.  Ταινία έγινε και το επόμενο βιβλίο του "The Snapper" (1990), από τον Στήβεν Φρήαρς (ελληνικός τίτλος , "Το πιτσιρίκι").  Αυτό το βιβλίο, ήταν υποψήφιο για το σημαντικότερο βραβείο πεζογραφίας της Αγγλίας - το Booker - το οποίο όμως απέσπασε τελικά για το τέταρτο βιβλίο του, το "Πάντυ Κλαρκ, Χα Χα Χα".  

Το "Ένα αστέρι που το έλεγαν Χένρι" εκδόθηκε το 2000 από τις εκδόσεις Νεφέλη σε μετάφραση Έλλης Εμκε. Έχει λάβει το βραβείο Booker 1993.

Τίτλος πρωτοτύπου: "A star called Henry" by Roddy Doyle

Χαμόγελο στο Χάρο της Ιωάννας Καρατζαφέρη

Το "Χαμόγελο στο Χάρο" της Ι. Καρατζαφέρη δεν είχε πολλά να μου πει...

Πρόκειται για την ιστορία μιας νεαρής γυναίκας, προσώπου υπεράνω υποψίας, που προσλαμβάνεται στην επιχείρηση του Βαστ Λαντ, ενός αρχιμαφιόζου. 

Η γλώσσα του βιβλίου είναι ενδιαφέρουσα (μικρές, κοφτές προτάσεις μεστές νοήματος), αν και μοιάζει σαν να μεταφράστηκε από τα αγγλικά.  Υπάρχουν αρκετά σημεία που αποτελούν ακριβή μετάφραση αγγλικών εκφράσεων που κάνουν την κατανόηση του κειμένου όχι δύσκολη αλλά προβληματική.  Οι χαρακτήρες, οι οποίοι σημειωτέον κινούνται μέσα στη μαφία, μιλούν συχνά σαν καθηγητές πανεπιστημίου.

Η ατμόσφαιρα του υπόκοσμου έχει δοθεί επιτυχημένα αλλά λείπουν πολλά άλλα στοιχεία για να κρατήσουν το ενδιαφέρον του αναγνώστη.  Πλοκή δεν υπάρχει, το μυθιστόρημα είναι περισσότερο περιγραφικό.  Ο,τι λοιπόν περιγράφεται είναι χιλιο -ακουσμένο, -ειδωμένο, -ειπωμένο...

Μυθιστόρημα με καλές προθέσεις αλλά παρόλα αυτά χωρίς δύναμη, άχρωμο και άοσμο.

Πρώτη έκδοση 1994, εκδόσεις Καστανιώτη.

Η μητέρα του σκύλου του Παύλου Μάτεσι

Και να μου λέγανε πως πρόκειται για αληθινή ιστορία, θα το πίστευα.  Αρκεί να θυμηθώ διηγήσεις της μάνας και της γιαγιάς μου και "Η μητέρα του σκύλου" μοιάζει με χιλιοειπωμένη ιστορία.  Αλλά δεν είναι έτσι γιατί ο Μάτεσις τη διηγείται σαν να είχε θαμμένο όλο τον πόνο της γενιάς του πολέμου μέσα του και να τον ξερνάει με καταπιεσμένη ορμή πάνω στο γραπτό του.

Μόνο μεγάλοι συγγραφείς έφτασαν να δώσουν την αλήθεια με τέτοια ένταση: οι μεγάλοι Ρώσοι, ο Κάφκα και ο Μπρεχτ, μερικά παραδείγματα.  Ο Μάτεσις δε σ' αφήνει να πάρεις ανάσα: πλήθος οι σκηνές, φορτωμένες εικόνες και νοήματα.  Οι περισσότερες, σκέτη αρρώστια.  Κάποιες  πάλι, γεμάτες αισιοδοξία και φως. 

Παντού κυριαρχεί η θέση του συγγραφέα για το Θεό, την πατρίδα και το Θάνατο.  Αμφισβητεί την ύπαρξη του Θεού, τη σημασία της πατρίδας και του Θανάτου: "Το μεγάλο δεν είναι ο θάνατος: το μεγάλο είναι οι νεκροί.  Ο θάνατος περνάει, οι νεκροί παραμένουν"

Για άλλη μια φορά (αρχικά με το "Πάντα καλά") συνειδητοποιώ πόσο αγαπάει ο Μάτεσις τη γυναίκα.  Τη γνωρίζει τόσο καλά σαν την παλάμη του χεριού του και την αφήνει να ορίσει εκείνη το συγγραφικό παιχνίδι σαν να είναι ο ίδιος αμέτοχος.

Η Ραραού, η αφηγήτρια και πρωταγωνίστρια του βιβλίου, είναι ένα λαβωμένο πλάσμα που ακροβατεί ανάμεσα στην πραγματικότητα και την ψύχωση.  Είναι από εκείνες τις ηρωίδες που δύσκολα ξεχνιούνται. 

"Η μητέρα του σκύλου" είναι το πρώτο μυθιστόρημα του Μάτεσι γι' αυτό ίσως αποτελεί ένα λογοτεχνικό ξέσπασμα, το οποίο δεν συναντάμε με τέτοια ένταση στα επόμενα έργα του.  Πρωτοεκδόθηκε το 1990 από τις εκδόσεις Καστανιώτη.

Νυχτερινό Δελτίο του Πέτρου Μάρκαρη

Το "Νυχτερινό Δελτίο" φαίνεται ότι μου άρεσε πολύ.  Δεν μπορώ να δικαιολογήσω με άλλο τρόπο το ότι θέλησα κάποια στιγμή ασυνείδητα να ανοίξω την τηλεόραση για να παρακολουθήσω τις εξελίξεις του δράματος που περιγράφει ο Μάρκαρης... 

Η ιστορία:

Η γνωστή δημοσιογράφος, Γιάννα Καραγιώργη, δολοφονείται λίγο πριν δημοσιοποιήσει στο νυχτερινό δελτίο του καναλιού που εργάζεται μια σημαντική αποκλειστικότητα.  

Διαβάζω ότι πρόκειται για το πρώτο μυθιστόρημα που έγραψε ο Π. Μάρκαρης και μου κάνει εντύπωση η άνεσή του.  Το γεγονός βέβαια δικαιολογείται από την ενασχόλησή του με το γραπτό λόγο τις προηγούμενες δεκαετίες (θέατρο, συγγραφή σεναρίων, μεταφράσεις).  Με ενδιαφέρουσα πλοκή που ακουμπάει γερά στην ελληνική πραγματικότητα (γραφειοκρατία, μετανάστες, ύποπτες μπίζνες στα Βαλκάνια κλπ)  ο συγγραφέας κατορθώνει να πλάσει μια πιστευτή ιστορία με πολλές απολήξεις που μπερδεύονται η μια με την άλλη ακολουθώντας την πορεία ενός πραγματικού αστυνομικού ντεντέκτιβ ο οποίος με πολλά πισωγυρίσματα, απογοητεύσεις, μικρές επιτυχίες οδηγείται σταδιακά στην αποκάλυψη της αλήθειας.

Το δεύτερο στοιχείο που με εντυπωσίασε ήταν η ιδιαίτερα αποκαλυπτική παρουσίαση της προσωπικής ζωής του αστυνόμου Χαρίτου, η οποία έχω την εντύπωση ότι γίνεται πιο συντηρητική στα επόμενα μυθιστορήματα ("Ο Τσε αυτοκτόνησε", "Παλιά, πολύ παλιά").

Το "Νυχτερινό Δελτίο" μεταφέρθηκε στη μικρή οθόνη, προβλήθηκε από την ΕΤ1 την περίοδο 1998 - '99 και ολοκληρώθηκε σε 18 επεισόδια που μπορείτε να  δείτε στο YouTube με το όνομα "CostasHaritos".

Το μυθιστόρημα εκδόθηκε το 1995 από τις εκδόσεις Γαβριηλίδη.

Το Νήμα της Victoria Hislop

Να απογοητευτεί κανείς από ένα βιβλίο, το καταλαβαίνω.  Να οργιστεί και να θυμώσει όμως είναι τουλάχιστον υπερβολικό αλλά να που τυχαίνει κι αυτό ενίοτε...

"Το νήμα" της V. Hislop είναι κάτι περισσότερο από ένα προχειρογραμμένο  μυθιστόρημα.  Χρησιμοποιεί την συγκλονιστική ιστορία μιας πόλης, της Θεσσαλονίκης συγκεκριμένα, για να ασελγήσει πάνω της διανθίζοντάς την με την εξίσου συναρπαστική ιστορία της ηρωίδας του, η οποία όμως ιστορία παρουσιάζεται σαν ένα βίπερ Νόρα: βιαστικά και χωρίς ψυχή.

Πούλησε βέβαια και όχι άσχημα. Ειλικρινά όμως δε βρίσκω τι άλλο μπορεί να πει κανείς γι' αυτό το βιβλίο...

Τίτλος πρωτοτύπου The Thread. Εκδόσεις ΔΙΟΠΤΡΑ, 2011

Η Νοσταλγία των Δράκων του Δημοσθένη Κούρτοβικ

Ένα πολύ καλό αστυνομικό μυθιστόρημα από το Δημοσθένη Κούρτοβικ με πρωτότυπη πλοκή, συνεχείς εναλλαγές καταστάσεων, σασπένς και ενδιαφέροντες χαρακτήρες, κυρίως  του καθηγητή Δρακά.  

Η τελευταία παράγραφος του οπισθόφυλλου αναφέρει τα εξής:

Ένα "φιλοσοφικό θρίλερ" που, με φόντο τη σημαδεμένη από σύγχυση και βία Ευρώπη της εποχής μας, διερευνά ζητήματα όπως η φύση και η λογική του Κακού, η αναζήτηση της αλήθειας, τα όρια της γνώσης, η ανάγκη για μια πίστη και ο εκφυλισμός της, η αμηχανία του ανθρώπου μπροστά στις σκοτεινές πλευρές του εαυτού του, η παρήγορη ικανότητά του ν' αγαπάει παρ' όλα αυτά.  Αλλά επίσης: μια αλληγορία για τη σύγχρονη Ελλάδα, τη σχέση ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν της, τη θέση της στον σημερινό κόσμο.

Έχω τη γνώμη ότι ο Κούρτοβικ θέλησε να ενσωματώσει στο βιβλίο του όσες περισσότερες κοινωνικές και πολιτικές παράμετρους  μπορούσε.  Εκεί νομίζω ότι "βάρυνε" κάπου το βιβλίο και έχασε την απλότητα που πιστεύω πως πρέπει να έχει ένα αστυνομικό μυθιστόρημα.  Το περίεργο είναι ότι οι παράμετροι αυτές δεν γίνονται άμεσα αντιληπτές από τον αναγνώστη και αποκαλύπτονται μέσα από μια δεύτερη ανάγνωση.  

Το βιβλίο εκδόθηκε το 2000 από τις εκδόσεις ΕΣΤΙΑ.

"Ντούλια" της Μάρως Βαμβουνάκη

Η Μάρω Βαμβουνάκη ξέρει να γράφει, αυτό είναι σίγουρο.  Συνολικά το βιβλίο της δε μου φάνηκε καθόλου άσχημο.  Η κυρία Βαμβουνάκη γράφει πολύ "γυναικεία" στρεφόμενη ιδιαίτερα στην περιγραφή των συναισθημάτων της ηρωίδας της.   Παρακολούθησα την πορεία της Ντούλιας από το Λονδίνο ως το Χωριό της Κρήτης με ενδιαφέρον. Πρόκειται για μια γυναίκα "που αγάπησε πολύ" και κανείς δεν μπορεί να την κατηγορήσει γι' αυτό. Το πληρώνει βέβαια ακριβά αλλά φαίνεται ότι δεν υπάρχει άλλη διέξοδος γι' αυτήν παρά μόνο η κόλαση... 

Πρώτη έκδοση το 1984 από τις εκδόσεις Δόμος.

"Ο Τσε αυτοκτόνησε" του Πέτρου Μάρκαρη

Το μυθιστόρημα του Π. Μάρκαρη "Ο Τσε αυτοκτόνησε" είναι καλογραμμένο και διαβάζεται ευχάριστα.  Ο συγγραφέας κατορθώνει να δημιουργήσει ένα αστυνομικό μυθιστόρημα που διατρέχει την εποχή που γράφτηκε: η προ Ολυμπιακών Αγώνων ελληνική κοινωνία αναλύεται με εύστοχο τρόπο μέσα από τις καταστάσεις που περιγράφονται.  Ο ήρωας του βιβλίου, ο αστυνόμος Κώστας Χαρίτος, αποδίδεται με απολαυστικό τρόπο.  Πρόκειται για την καλύτερη εκδοχή Έλληνα μεσοαστού που προσπαθεί να επιβιώσει μέσα σε μια χώρα όπου η γραφειοκρατία, το ρουσφέτι και η "καρέκλα" αποτελούν τον κανόνα.  

Το βιβλίο πρωτοκυκλοφόρησε το 2003 από τις εκδόσεις Γαβριηλίδη.